เกร็ดความรู้ : ชาวบ้านสมัยก่อนไม่ได้อยู่ “บ้านเรือนไทย” เพราะเป็นของเจ้าขุนมูลนาย แล้วไพร่สามัญชนอยู่บ้านแบบไหน? ตามมาดูกันเลย…

บ้านเรือนไทยในสมัยก่อนนั้น เป็นที่เข้าใจกันว่า ชาวบ้านสามัญชนทั่วไปนั้นอยู่อาศัยกัน แต่ในความเป็นจริงแล้ว บ้านเรือนไทย นั้นเป็นของเจ้าขุนมูลนาย ไม่ได้เป็นของไพร่สามัญชน หรือชาวบ้านทั่วๆ ไป ทั้งนี้ หากชาวบ้านทั่วไปสร้างเรือนไทยอยู่อาศัยเอง อาจต้องโทษหัวขาดได้เลยทีเดียว!

%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b9%84%e0%b8%97%e0%b8%a2

 

อันที่จริงแล้วคนไทยชาวสยามนั้นจะแบ่งเรือนออกเป็น 2 ประเภทด้วยกัน มีชื่อเรียกว่า เรือนเครื่องผูก และ เรือนเครื่องสับ โดยเรือนเครื่องผูกจะเป็นบ้านกะต๊อบไม้ไผ่สำหรับชาวบ้านทั่วไป ส่วนเรือนเครื่องสับนั้นจะเป็นของเจ้าขุนมูลนาย หรือก็คือสิ่งที่เรียกกันทุกวันนี้ว่า เรือนไทย นั่นเอง

ลองมาดูลักษณะที่แตกต่างกันระหว่าง เรือนเครื่องผูก กับ เรือนเครื่องสับ กันครับ

Advertisement

 

เรือนเครื่องผูก

%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%84%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%87%e0%b8%9c%e0%b8%b9%e0%b8%81

คือเรือนที่สร้างด้วยไม้ไผ่ล้วนๆ และโครงร่างใช้หวายหรือตอกผูกมัดกันทั้งสิ้น

หลังคามุงด้วยใบ้ไม้ประเภทกรอง (หญ้า) คา หรือมุงใบจาก ใบกระท่อม และใบไม้อื่นๆ เรียกง่ายๆ เข้าใจกันง่ายๆ ว่า กระท่อม หรือกระต๊อบ

เรือนเครื่องผูกคงมีมาก่อนเรือนเครื่องสับ เรื่องนี้ “เสฐียรโกเศศ” อธิบายไว้ในหนังสือเรื่อง “ปลูกเรือน” ว่า เพราะในภาษาไทยมีคำพูดติดปากอยู่คำหนึ่ง คือคำว่า “ตกฟาก” หมายถึงเวลาเด็กคลอดออกจากครรภ์มารดาลงมาสู่พ้นเรือนซึ่งเป็นฟากไม้ไผ่

ฟาก เป็นชื่อเรียกไม้ไผ่ผ่าสอง แล้วทุบให้แตกผ่าราบ ใช้ปูเป็นพื้นเรือนเครื่องผูกมาแต่ยุคแรกเริ่มดั้งเดิมดึกดำบรรพ์ ฉะนั้นจึงมีคำว่า “ตกฟาก” เหลืออยู่ในภาษาปาก

นอกจากนั้นทรงหลังคาเรือนฝากระดานสมัยก่อนจะงอนอ่อนช้อย สะบัดขึ้นน้อยๆ แสดงว่าสร้างเลียนแบบเรือนเครื่องผูกที่ใช้ลำไม้ไผ่ ทั้งลำเป็นโครงหลังคา สันหลังคาจึงแอ่นและงอนอ่อนช้อย จึงเป็นร่องรอยว่าเรือนเครื่องผูกมีมาก่อนเรือนเครื่องสับ

 

เรือนเครื่องสับ

%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b8%ad%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%84%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%87%e0%b8%aa%e0%b8%b1%e0%b8%9a

คือเรือนที่สร้างด้วยไม้จริง แม้จะมีไม้ไผ่เป็นเครื่องประกอบบ้าง ก็ยังคงเรียกเรือนเครื่องสับ

การประกอบเรือนแบบนี้ต้องใช้มีดขวานสับบากเข้าปาก เข้าเดือย เจาะตรึงหมุดตัวไม้ ไม่มีตะปู

เรือนเครื่องสับยังมีชื่อเรียกอื่นๆ ตามวัตถุที่ใช้เป็นเครื่องกั้นฝา เช่น เรือนกั้นด้วยไม้ไผ่ผ่าเป็นซี่แล้วสานขัดกันเรียกเรือนฝาขัดแตะ หรือเรือนมีฝา

ถ้ากรุด้วยกระแชงอ่อนเรียกเรือนฝากระแชงอ่อน เรือนที่ปลูกสร้างด้วยไม้จริงล้วนๆ ใช้ไม้กระดานเป็นฝาเรียกเรือนฝากระดาน ซึ่งนับเป็นเรือนชั้นดีที่สุด

 

ถึงแม้ว่าสมัยก่อนจะมีการแบ่งแยกประเภทที่อยู่ของเจ้านายกับไพร่อย่างชัดเจน ไม่น่าเชื่อเลยเนอะ แต่สมัยนี้ก็นับว่าโชคดี เพราะไม่มีข้อบังคับเช่นนั้นอีกแล้ว นับว่าเป็นอีกหนึ่งเรื่องราวประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจเกี่ยวกับบ้านเรือนของคนไทยครับ หวังว่าเพื่อนๆ ชาวเว็บจะชื่นชอบกันนะ ^_^

ที่มา : จากบทความ “ไพร่บ้านคนจนเมือง ไม่มีสิทธิ์อยู่เรือนไทย เพราะเป็นเรือนของเจ้าขุนมูลนาย ขี้ข้าอยู่เรือนไทยมีความผิด” โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ

คิดยังไงกับเรื่องนี้บ้าง....

แบ่งปัน
พบกับเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับบ้านและที่อยู่อาศัย ไม่ว่าจะเป็นแบบบ้าน ไอเดียการออกแบบ ไอเดีย DIY นวัตกรรมใหม่ๆ รวมไปถึงเมนูอาหารที่น่าทาน และเคล็ดลับต่างๆ สำหรับการใช้ชีวิตประจำวัน อย่าลืมติดตามกันนะครับ

เรื่องอื่นๆที่น่าสนใจ...